Frå Sicilia til Sigrid

Her bada vi, Isola Bella i Taormina.

Det blir sporadisk skriving her på bloggen for tida, slik har det vel vore lenge. Kanskje det blir betre tider etter 1. juli, då eg startar på mitt halve år med heiltidsskriving? Skriving avlar skriving, er det ikkje så?

Sidan sist har eg vore både her og der, mellom anna ein tur på Sicilia. Eg blei ikkje skremt av ein skummel hund, slik Marit Tusvik blei i Sigrid Finne, men veninnene mine opplevde noko som var ganske likt. Sjølv blei eg berre skremt av myggen og av eit møte med det som såg ut til å vere ein del av den sicilianske mafiaen, ein av familiene, kanskje?

Men mygg og mafia til side, så freistar det å reise tilbake, kanskje ein annan mai, når øya er grøn og fruktbar, og blomstrane blomstrar og insekta summar og det enno ikkje er for varmt til å vere ute midt på dag.

Det blir fleire reiser i framtida, til andre europeiske byar, men først skal eg til Lillehammer neste veke, for å delta på Norsk litteraturfestival - Sigrid Undset-dagane, som er den største litteraturfestivalen vi har her til lands, og den aller mest sosiale. Dit reiser "alle". Eg har vaksenarrangement både onsdag og torsdag og det er mykje spennande på programmet, så ta gjerne turen om du ikkje har anna å gjere.

Rett bok til rett tid

Eg har prøvd å lese Helle Helle før, men ikkje fått det til. Det kan ha vore noko med timinga. Eg var åleine i Roma, hadde teke med Ned til hundene, prøvde å lese, men det gjekk ikkje. Eg las to sider og la boka vekk, såg Mad Men på laptopen i staden. Då eg kom tilbake til Noreg måtte eg levere boka tilbake på biblioteket. Eg høyrte andre fortelje kor godt dei likte bøkene til Helle Helle, at ho var ein yndlingsforfattar. Bøkene er endåtil omsett av ein av mine yndlingsforfattarar her i Noreg, Trude Marstein, likevel gjekk det ikkje.

Eg prøvde igjen. Eg kjøpte Ned til hundene på eit boksal, men eg hugsar ikkje om eg prøvde å lese eller berre sette boka rett i hylla. Tida gjekk. Helle Helle kom til Noreg, til Litteraturhuset, men eg gjekk ikkje dit. Vener fortalde kor godt dei likte bøkene hennar, eg høyrte intervju med henne på radioen og tenkte eg måtte prøve igjen, ein annan tittel denne gongen. Så gløymte eg det.

I Trondheim, for nokre dagar sidan, gjekk eg ein tur på gamle trakter og fekk ein plutseleg trong til å lese noko anna enn det eg hadde med, noko smalt, noko nedpå, noko godt. I bokhandelen såg eg ei bok av Helle Helle utstilt i hylla, ho hadde eit fint omslag: Forestillingen om et ukomplisert liv med en mann. Eg kom på at eg var blitt tilrådd å lese akkurat den boka. Eg kjøpte henne, gjekk tilbake til hotellrommet, byrja å lese og las henne ut same kveld. Slikt eg nesten aldri gjer lenger, ikkje etter eg blei vaksen. Det var ei god kjensle, eg likte boka, eg likte å lese henne, likte språket.
 
I går kom eg heim og i dag tok eg Ned til hundene ut av hylla igjen, eg las dei tre første sidene og dei stod i eit anna lys enn sist, eg såg noko anna i dei enn eg gjorde første gongen, det var nesten slik at eg ikkje kjende igjen min eigen reaksjon.

Byen i hjartet

Det er fint og rart å vere tilbake, og underleg emosjonelt. Eit vell og eit samansurium av kjensler og minne, som om heile byen, alle gatestubbar og hus, ber på erfaringar eg har gjort meg, ting eg har opplevd, menneske eg har kjent, draumar eg har drøymt. Som om byen er laga av draumar. Dei strøymer mot meg når eg går av toget, dei bankar i bringa når eg trakkar opp dei gamle spora.

Eg et på den gamle stamkafeen, saman med venninna eg budde saman med det siste året. Det er åtte år sidan no. Den raske tida. Eg som budde her i ei æve, i seks år. Eg som studerte her, blei vaksen her, levde her og aldri ville reise herifrå.

Eg går den gamle turen min langs elva, frå Bakklandet over Øya, over elva til Ila. Det er draumar overalt. Eg hadde gløymt dei, men dei var ikkje borte. Dei låg her og vaka og venta på meg. Som byen. Alt som er det same. Alt som er forandra, men likevel finst her, under det nye.

Eg drøymer framleis om å kome tilbake. Eg har aldri elska nokon by så høgt som eg elska Trondheim, men eg trur det er forbi. No er eg berre ein gjest.

Med lyst til å lese

I dag, etter eit møte i sentrum, brukte eg lunsjpausen min på Norli i Universitetsgata. Eg har forfattarrabatt der, men er sjeldan på dei kantar av byen, så eg får ikkje nytta han så ofte. Men no var tida inne. Eg hadde skrive ei liste over bøker eg ville kjøpe, og skreid til verket.

I påska fekk eg ei brå lyst til å lese meir av Trude Marstein, og sidan ho ikkje har kome med noko nytt som eg ikkje har lese, fann eg på at eg ville lese Ingenting å angre på om igjen. Det er noko med bøkene til Trude Marstein, særleg dei tre siste, som er nesten berusande. Vanskeleg å setje fingeren på, noko med språket, observasjonane, historiene, personane, omgjevnadene, komposisjonen ... Det meste, tydelegvis.
Så eg kjøpte boka, snart les eg henne for andre gong.

Eg ville også kjøpe «den der Dag Solstad-boka,» som eg sa til bokhandlaren, altså Dag Solstad. Uskrevne memoarer av Alf van der Hagen, men den var, ikkje så overraskande, utseld. Eg får vente til neste gong eg er der, har ikkje tid til å lese den no uansett, er berre nyfiken.

Eg kjøpte også neste lesesirkelbok, A. S. Byatts Ragnarok, men den måtte eg på Tanum for å finne på engelsk. Sirkelen har halde koken heilt sidan 2006 og vi har omsider, i 2012, funne eit system som fungerer: Det er kvar sin gong å velje bok, kalle inn til møte, velje kafé, bestille bord og helst halde ei lita, uhøgtideleg innleiing om bok og forfattar. No er det Kristine sin tur, neste gong er det kanskje min, i så fall kjem eg til å bestemme at vi les ein kvinneleg forfattar, for no har det vore menn opp og ned i mente sidan vi las Sofi Oksanen sommaren 2011. Korfor føreslår menn alltid å lese menn? Til gjengjeld er det bøker skrivne av kvinner som har vore dei mest populære, særleg Doris Lessing og Sigrid Undset.

For dei som er interesserte, ser forresten lesesirkellista vår slik ut. Vi skal no lese vår 33. bok, og så langt har vi berre lese ti kvinner.

2013

32. Thure Erik Lund: Grøftetildragelsesmysteriet

2012

31. Daniel Clowes: Ghost World
30. Axel Jensen: Line
29. Ryszard Kapuscinski: Reiser med Herodot
28. Øyvind Rimbereid: Jimmen

2011

27. Michel Houellebecq: De grunnleggende bestanddeler
26. Sofi Oksanen: Utrenskning
25. Arto Paasilinna: Harens år
24. Henrik Ibsen: Brand

2010

23. Tomas Espedal: Imot kunsten
22. Kjersti Annesdatter Skomsvold: Jo fortere jeg går, jo mindre blir jeg
21. Herta Müller: Mennesket er en stor fasan i verden
20. Karl Ove Knausgård: Min kamp. Første bok
19. Torgny Lindgren: Ormens väg på hälleberget

2009

18. Alice Munro: Rømlingen
17. Jens Bjørneboe: Drømmen og hjulet
16. Ragnhild Jølsen: Rikka Gan

2008

15. Paul Auster: Illusjonenes bok
14. Mette Karlsvik: Vindauga i matsalen vender mot fjorden
13. Selma Lagerlöf: Gösta Berlings saga
12. Sjón: Skugga-Baldur
11. Orhan Pamuk: The White Castle
10. Trude Marstein: Gjøre godt
9. Carl Frode Tiller: Skråninga
8. Doris Lessing: The Grass is Singing

2007

7. Mikhail Bulgakov: Mesteren og Margarita
6. Sigrid Undset: Fru Marta Oulie
5. Erik Fosnes Hansen: Løvekvinnen
4. Truman Capote: Breakfast at Tiffany's
3. Virginia Woolf: To the Lighthouse

2006

2. Iain Pears: Et skilt ved korsveien
1. Iain Pears: Scipios drøm

ein svikefull flaum

Lærte eg noko som forfattar av å leva saman med G? Det trur eg nok.  Det må vera kor nyttig det er å bli avbroten. Aldri fekk eg gjera noko til endes. G kom, og då måtte eg sleppa frå meg alt. Det er det beste som har hendt meg. Diktinga kan godt venta, det har eg lært. Det gjer ikkje noko om flaumen av ord blir klipt over. Flaumen av ord er likevel svært svikefull. I pausen du blir tvinga til å ta, kan du kanskje tenkja. Då kan du sjå nøkternt på det du var i ferd med å lulla deg inn i då drosjen kom.

Lars Amund Vaage, Syngja (2012).

Lett å skrive vs. lett å lese

Eg bruker mykje tid på tekstane mine. Eg vil at språket skal vere så godt som muleg og setningane rytmiske og presise. Eg vil ikkje kjede lesaren med ordgyting, vil ikkje seie det same tre gonger etter kvarandre på tre ulike måtar: heller seie det éin gong, presist. Dette er målet.

No i påska bruker eg ein del av tida på å skrive og på å lese. Eg har eit manus som ikkje er ferdigskrive enno, men som eg likevel sit og flikkar på. Eg jobbar med innhaldet, men også med språket og rytmen, eg endrar eller fjernar upresise eller unødvendige setningar og passasjar.

Sidan eg er inne i språkarbeid med min eigen tekst, legg eg også ekstra godt merke til språket i dei bøkene eg les denne påska; ein bestselgjande utanlandsk krim og ein kritikarrost og prisløna norsk roman. Forskjellen er stor.

Krimromanen inneheld særs mange flosklar og klisjefylte metaforar, forfattaren introduserer altfor mange, altfor like personar altfor tett, altfor tidleg i boka, og eg må kave meg gjennom seksti sider med forvirrande og uengasjerande tekst før det endeleg byrjar skje noko litt spennande.
Den prisløna romanen er i ei heilt anna klasse. Personane er få og oversiktlege og eg er inne i teksten allereie på første side. I tillegg er språket så godt og gjennomarbeidd at det blir lett og godt å lese.

Og det er her poenget mitt ligg: min mistanke er nemleg at den prisløna romanen er lett å lese - ikkje fordi han er lettvint skriven, men det motsette - fordi han er gjennomarbeidd og forfattaren har brukt mykje tid på språket for å fjerne det som luggar hos lesaren, slikt som er dumt eller irriterande eller unødvendig, eller slikt som øydelegg flyten i teksten.

Krimromanen, derimot, mistenker eg at har vore «lett» å skrive, i den forstand at forfattaren har fokusert på å skrive ned handlinga, utan å gjennomarbeide det språklege i særleg grad etterpå.
Det som er lett å lese versus det som er lett å skrive, altså. Og konklusjonen? Det som er lett å skrive blir ikkje nødvendigvis lett å lese. Og det som er lett å lese har ikkje nødvendigvis vore lett skrive.

Den finaste presangen

Det er den finaste presangen. Fire år etter eg fekk mitt første, har eg no fått mitt andre arbeidsstipend, og denne gongen varer det ikkje berre i eitt år, men i to. Eg fekk nyheita i går, rett før eg skulle gå frå jobb den siste arbeidsdagen før påskeferien; eg gjekk rett ut i solfeiring.

I dag vakna eg til sol på øya. Eg lagar pdf-ar av manuset eg har pusla med dei siste åra, som blei skove til sides av Inn i elden, skriv alt saman ut på papir og legg arka utover golvet på bestemor si stove.

Det er ein fredag med indre lykke. Den første dagen i ferien, åleine i huset, full av arbeidslyst. No skal det skrivast!

Skriving, lesing

Kamille nr. 6/ 2013

Den siste veka har eg tatt fri frå anna arbeid og berre skrive. Manuset, som har lege brakk ei stund, har vakse med snart førti sider desse dagane, og det er godt å sjå at tid og ro(m) monnar. Det er fint å styre dagane sine sjølv, arbeide og ta pausar som ein vil, gå ein tur og lufte hovudet innimellom øktene. Eg har også nytta høvet til å lese, bøker, aviser og eit dameblad, fordi debutboka mi Ingen må vite (2008) er anbefalt som påskelesing der. Det er fint å sjå at bøkene lever.

Eg drøymer om meir skrivetid, om å stå opp, arbeide, ta eit avbrekk i symjehallen og la teksten få mogne. Ein stor del av jobben er tenking, og det har eg jo fått gjort litt av, sjølv om eg ikkje har hatt tid til å skrive: tenkt og notert i ei lita, blå bok.

Til så lenge har eg håp om å få bruke litt av påskeferien på Giske til meir manusarbeid. Eg vil skrive ut manuset på papir, legge arka utover golvet på loftsstova og sjå kva tekstar som passar best saman. Kor stor plass tek 130 A4-sider, tru?

Eg har også planar om å lese i påska. Ein krim og ei anna bok. Per i dag står det mellom Englemakersken av Camilla Läckberg (eg har jo skrive ein artikkel om englemakersker i Kristiania) og Den mørke porten av Lars Mæhle på krimsida, og Syngja av Lars Amund Vaage eller The Road av Cormac McCarthy på den skjønnlitterære sida.

Kva skal du lese i ferien?

Kulturdepartementets prisar for barne- og ungdomslitteratur

Dette er forresten pocketutgåva.

I dag blei nominasjonane til Kulturdepartementets prisar for barne- og ungdomslitteratur gjort kjent, og eg er ein av dei heldige nominerte til Litteraturprisen. Dei to andre nominerte i kategorien er Tor Fretheims Kjære Nina Simone, som eg ser fram til å lese, og Arne Svingens Sangen om en brukket nese, som også var nominert til Brageprisen, og er ei veldig fin bok.

Av dei andre nominerte bøkene er det særleg ei eg lenge har tenkt eg må lese, og det er Nærmere høst, ein historisk roman frå andre verdskrigen av Marianne Kaurin. Boka er nominert til Debutantprisen.

For å sjå dei øvrige nominerte bøkene, kan du klikke HER. Utdelinga skjer 20. mars.

Det stille året

Det er kjekt å gi ut ei ny bok, men slitsamt, også. Uroleg. Ein er redd for dårlege kritikkar, eller for å ikkje få nokon. Ein håper boka blir godt tatt imot, men drøymer også om fred og ro, ingen som skal meine noko om ein, eller vil ha noko av ein: stille, alminnelege dagar i kvardagsleg tralt.

I år er eit slikt år ein kan lengte etter. Eit slikt stilt år, utan noko oppstyr eller særleg å vere nervøs for. Nokre oppdrag her og der, nokre skular, nokre føredrag, ein festival. Elles lite. Ingen klumpar i magen for kritikkar i år, no er det andre som skal i elden, no er det andre som må ligge i mørke soverom og engste seg for det ukjende.

Det er godt med slike pauseår. Er så intenst når det står på, mykje glede, men også hektisk og stressande. No senkar skuldrene seg. Eg kjende det her om dagen, tok det plutseleg innover meg: no treng eg ikkje vere nervøs for ny bok på lenge. Samstundes denne drifta. Korfor ønskjer ein elles så veldig å skrive, om det ikkje er for å gjere ferdig endå ei bok?

Det er berre februar, året er langt, eg drøymer om fredelege skrivedagar, mange, mange i strekk etter kvarandre. Eit slikt stilt år ved skrivebordet. Ingenting kan vere betre enn det.